top of page
Ara

Kullandığımız Mamaların %60’ı Hatalı!

Güncelleme tarihi: 2 Ara 2025

Herkese selamlar, ben Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi 4. sınıf lisans öğrencisi İhsan Berat Kılıçlı. Özellikle Hayvan Besleme ve Anatomi alanlarında çalışmalarımı sürdürmekteyim. Lisans eğitimim boyunca altı araştırma makalesi yazdım ve dört proje temelli çalışma tamamladım. Bu yazıda, kedi ve köpekler için kullanılan mamalardaki hatalar ele alınacaktır.  



WSAVA (Dünya Küçük Hayvan Veteriner Hekimleri Birliği) ile AAHA (Amerikan Hayvan Hastanesi Birliği) ortak yaklaşımına göre, köpek ve kedilerde doğru beslenme yönetimi ancak sistematik ve standart bir değerlendirme ile mümkündür. WSAVA’nın beslenme değerlendirme kılavuzunda belirtildiği üzere, standart bir beslenme formunun kullanılmaması durumunda toplanan beslenme bilgilerinin doğruluğu ve eksiksizliği %60 oranında azalabilmektedir. AAHA’nın 2021 Beslenme ve Kilo Yönetimi Kılavuzları da benzer şekilde, eksik veya hatalı bilgiyle yapılan beslenme planlamasının, hayvanın genel sağlık durumunu olumsuz etkileyebileceğini vurgulamaktadır. Bu nedenle, kedi ve köpeklere mama verirken yalnızca mama markası veya porsiyon miktarını değerlendirmek yeterli değildir. Hayvanın gerçek beslenme ihtiyacını belirlemek için çok sayıda değişkeni birlikte ele almak zorunludur. Bunlar arasında ayrıntılı bir beslenme geçmişi (verilen mama türü, ev yapımı yiyecekler, ödüller, takviyeler), çevresel faktörler (yaşam alanı, stres kaynakları, birden fazla hayvanın bulunduğu yaşam ortamları), günlük aktivite düzeyi, ideal vücut ağırlığı, Vücut Kondisyon Skoru (VKS) ve Kas Kondisyon Skoru (KKS) bulunmaktadır (Şekil 1).


Şekil 1 Beslenme Değerlendirme Akışı
Şekil 1 Beslenme Değerlendirme Akışı

1. Ayrıntılı Beslenme Geçmişi ve Çevresel Faktörler

Bir hayvanın mevcut beslenme durumunu anlamanın en doğru yolu, beslenme geçmişini ayrıntılı bir şekilde incelemektir. Tüketilen mama türü, ödül ve atıştırmalıklar, takviyeler, vitamin, mineral, probiyotik veya ek besin ürünlerinin kullanımı, hem günlük kalori alımını hem de hayvanın gerçek beslenme alışkanlıklarını ortaya koyar. Bu süreç, yalnızca hayvan sahibinin söylemlerine dayanarak değil, veteriner hekimin soruları doğru yönlendirmesi, verileri yorumlaması ve riskleri değerlendirmesi ile sağlıklı bir biçimde yürütülür. Veteriner hekim, ayrıntılı beslenme geçmişini tek başına bırakılmayacak kadar önemli bir sağlık parametresi olarak ele alır. Topladığı bu verileri bilimsel, klinik ve kişiye özel bir çerçevede yorumlayarak hayvan için en doğru beslenme stratejisini belirler.


Bununla birlikte beslenme sadece mama kabından ibaret değildir; hayvanın yaşadığı çevre de tüketim davranışını büyük ölçüde belirler. Çünkü hayvanın yaşadığı çevre, beslenme davranışlarını doğrudan şekillendiren kritik bir etkendir. Dolayısıyla, veteriner hekimin aldığı ayrıntılı anamnez (öykü) ve fiziksel değerlendirme (Şekil 2), beslenme yönetiminin vazgeçilmez bir basamağıdır.

  • Ev ortamı veya dış mekân: Patili dostlarımızın harcadığı enerji dış mekâna çıkanlara kıyasla çok daha düşüktür.

  • Stres kaynakları: Yeni bir ev, yeni bir hayvan veya aile üyesi, gürültü, rutin değişikliği gibi etkenler iştahı azaltabilir veya artırabilir.

  • Çoklu hayvan ortamı: Bir evde birden fazla hayvanın bulunması rekabete, hızlı tüketim alışkanlığına, mama çalma davranışına veya bazı hayvanların mama kabından uzak durmasına neden olabilir.

  • Kap ve mama alanı düzeni: Mama kabının yüksekliği, konumu, trafiğin ortasında olup olmaması bile tüketim davranışını etkileyebilir.


Şekil 2 Veteriner hekimin beslenme anamnezi ve fiziksel muayene değerlendirmesi
Şekil 2 Veteriner hekimin beslenme anamnezi ve fiziksel muayene değerlendirmesi

2. Günlük Aktivite Düzeyi: Kalori İhtiyacının Belirlenmesi

Her hayvan aynı enerjiyi harcamaz. Günlük aktivite düzeyi, beslenme planlamasının temel belirleyicisidir. Aktivite seviyesinin doğru değerlendirilmemesi, kilo artışı veya yetersiz beslenme gibi sorunlara yol açabilir.

  • Düşük aktivite: Ev kedileri, yaşlı köpekler, hareket kısıtlılığı olan veya günün çoğunu uyuyarak geçiren hayvanlar.

  • Orta aktivite: Günlük düzenli yürüyüş yapan köpekler, oyun oynamayı seven genç kediler.

  • Yüksek aktivite: Çalışan köpekler, spor köpekleri, gün içinde uzun süre dışarıda aktif kalan kediler.


3. Vücut Ağırlığı: Sadece Sayı Değil, Sağlık Göstergesi

Hayvanın mevcut kilosu mutlaka kaydedilmelidir; ancak bu bilgi tek başına yeterli değildir. Çünkü bazı hayvanlar fazla kilolu görünüp düşük kas kütlesine sahip olabilirken bazıları zayıf görünmelerine rağmen aslında iyi gelişmiş bir kas yapısına sahip olabilir.


4. Vücut Kondisyon Skoru (VKS): Yağ Oranının Değerlendirilmesi

VKS, hayvanın vücudundaki yağ oranını 5’li veya 9’lu bir ölçekle değerlendiren standart bir sistemdir. VKS’nin doğru yapılması, beslenme planının “sağlıklı kilo” hedefi doğrultusunda düzenlenmesini sağlar. Araştırmacılar, tıbbi kayıtların standardizasyonu, araştırma için veri toplama ve yorumlamanın tutarlılığı ve veteriner sağlık ekibi üyelerinden evcil hayvan sahiplerine tutarlı iletişim için tam sayılarla 9 puanlı (1-9) VKS ölçeğinin evrensel kullanımını önermektedir (Şekil 3).


Şekil 3 BCS puanlaması (%BF: Vücut Yağ Yüzdesi; Fazla Kilo %)
Şekil 3 BCS puanlaması (%BF: Vücut Yağ Yüzdesi; Fazla Kilo %)

5. Kas Kondisyon Skoru (KKS): Kas Kaybının Tespiti

Kas Kondisyon Skoru (KKS), bir hayvanın vücudundaki kas miktarını ve kas kaybının derecesini değerlendirmek için kullanılan klinik bir ölçümdür. VKS (Vücut Kondisyon Skoru) sadece yağ oranını gösterirken, KKS doğrudan kasın durumunu ölçer. Bu sebeple, ikisi birlikte değerlendirilmelidir. Kas kaybı, birçok durumda erken dönemde fark edilmeyebilir çünkü hayvan normal kiloda bile gözükebilir. KKS bu gizli kaybı ortaya çıkarır. Kas kaybı genellikle aşağıdaki durumlarda ortaya çıkar:

  • Yaşlanma

  • Kronik hastalıklar

  • Böbrek, karaciğer veya hormonal sorunlar

  • Yetersiz protein alımı

  • Ağrı ve hareketsizlik

  • Uzun süreli iştahsızlık


KKS değerlendirmesi; baş bölgesi, omuzlar, omurga hattı, arka bacak kas grupları üzerinden yapılır ve kas kaybı erken dönemde fark edilirse beslenme planı hızlıca değiştirilebilir.


WSAVA’nın vurguladığı gibi, standart bir beslenme formu kullanılmadığında toplanan beslenme bilgilerinin doğruluğu ve eksiksizliği %60 oranında azalır. Bu nedenle, kısırlaştırma sonrası beslenme planlamasının temelini doğru ve eksiksiz bir anamnez oluşturmalıdır. Aktivite düzeyi, günlük kalori alımı, VKS ve KKS değerlendirmeleri gibi unsurlar ancak standart bir form aracılığıyla güvenilir şekilde kaydedilebilir (Şekil 4). Örnek vermek gerekirse kısırlaştırılan kedilerde doğru mama seçimi, sanıldığının aksine operasyon sonrası otomatik bir geçişle değil, kedinin bireysel özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır. Kedinin aktivite düzeyi bu noktada belirleyici rol oynar. Kısırlaştırma sonrasında hâlâ aktif olan, gün içinde hareket eden, oyun oynayan ve enerjisi değişmeyen veya enerji harcaması yüksek kalan kedilerde kalori seviyesi daha düşük mamalara geçmek yanlış bir diyet tercihine yönlendirecektir. Bu kediler, standart yetişkin mamayla da sağlıklı bir beslenme düzeni sürdürebilir. Burada asıl önemli olan, mama seçiminin tahmine göre değil, bilimsel verilere dayanarak yapılmasıdır. Bu noktada veteriner hekimin rolü kritik öneme sahiptir. Veteriner hekim, formdan elde edilen verileri klinik muayene bulguları ile birlikte yorumlayarak kedinin gerçekten kısır mamaya ihtiyaç duyup duymadığını belirler. Böylece hem gereksiz mama değişimlerinin önüne geçilir hem de kilo artışı, kas kaybı veya beslenme dengesizlikleri gibi sorunların ortaya çıkması engellenir.


Şekil 4 Beslenme değerlendirme formu
Şekil 4 Beslenme değerlendirme formu

Referanslar:

  • Freeman, L. M., Becvarova, I., Cave, N. J., MacKay, C., Nguyen, P., Rama, B., Takashima, G., Tiffin, R., Tsai, H., van Beukelen, P., & Yathiraj, S. (2011). WSAVA nutritional assessment guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery, 13(7), 516–525. https://doi.org/10.1016/j.jfms.2011.05.009

  • Cline, M. G., Burns, K. M., Coe, J. B., Downing, R., Durzi, T., Murphy, M., & Parker, V. (2021). 2021 AAHA nutrition and weight management guidelines for dogs and cats. Journal of the American Animal Hospital Association, 57(4), 153–178. https://doi.org/10.5326/JAAHA-MS-7232



İhsan Berat KILIÇLI

Ankara  Üniversitesi Veteriner Fakültesi

4. Sınıf Lisans Öğrencisi



[ENG]


60% of the Pet Foods We Use Are Incorrect!


Hello everyone, I am İhsan Berat Kılıçlı, a fourth-year undergraduate student at the Ankara University Faculty of Veterinary Medicine. My current academic focus is particularly on Animal Nutrition and Anatomy. Throughout my undergraduate education, I have authored six research papers and conducted four project-based studies. In this text, I will address the common errors encountered in cat and dog food practices.


According to the joint approach of WSAVA (World Small Animal Veterinary Association) and AAHA (American Animal Hospital Association), proper nutritional management in dogs and cats is only possible through systematic and standardized assessment. As highlighted in the WSAVA Nutritional Assessment Guidelines, the accuracy and completeness of collected nutritional data may decrease by up to 60% when a standardized nutritional assessment form is not used. Similarly, the AAHA 2021 Nutrition and Weight Management Guidelines emphasize that nutritional planning based on incomplete or inaccurate information may adversely affect an animal’s overall health. Therefore, when feeding cats and dogs, evaluating only the food brand or portion size is insufficient. Determining an animal’s true nutritional needs requires the consideration of multiple variables, including a detailed dietary history (type of food, homemade items, treats, supplements), environmental factors (living conditions, stressors, multi-pet households), daily activity level, ideal body weight, Body Condition Score (BCS), and Muscle Condition Score (MCS) (Figure 1).


Figure 1 Nutritional Assessment Flow
Figure 1 Nutritional Assessment Flow

1. Detailed Dietary History and Environmental Factors

The most accurate way to understand an animal’s current nutritional status is to examine its dietary history in detail. The type of food consumed, treats and snacks, supplements, vitamins, minerals, probiotics, and any additional nutritional products all reveal both the daily caloric intake and the animal’s true feeding habits. This process should not rely solely on the owner’s statements; instead, it should be guided by the veterinarian’s ability to ask the right questions, interpret the collected information, and assess potential risks. A veterinarian considers the detailed dietary history an essential health parameter that should never be evaluated in isolation. By interpreting this information within a scientific, clinical, and individualized framework, the veterinarian determines the most appropriate nutritional strategy for the animal.


However, nutrition is not limited to the food bowl itself; the environment in which the animal lives also plays a significant role in shaping feeding behavior. This is because the surrounding environment directly influences how an animal eats and responds to food. Therefore, a comprehensive dietary history, combined with a thorough physical examination (Figure 2), is an indispensable component of effective nutritional management.

  • Indoor vs. outdoor living: Indoor pets expend significantly less energy than animals with regular outdoor access.

  • Stress factors: A new home, a new pet or family member, noise, or changes in routine can either decrease or increase appetite.

  • Multi-pet households: Competition, rapid eating behavior, food stealing, or avoidance of food bowls may occur in environments with multiple animals.

  • Food bowl placement and setup: The height, location, and accessibility of the food bowl, as well as whether it is placed in a high-traffic area, can influence eating behavior.


Figure 2 Veterinarian’s nutritional anamnesis and physical examination assessment
Figure 2 Veterinarian’s nutritional anamnesis and physical examination assessment

2. Daily Activity Level: Determining Caloric Needs 

Not all animals expend the same amount of energy. Daily activity level is a primary determinant of nutritional planning. Incorrect assessment of activity level may lead to weight gain or inadequate nutrition.

  • Low activity: Indoor cats, elderly dogs, animals with mobility limitations, or those who spend most of the day resting.

  • Moderate activity: Dogs with regular daily walks, young cats that enjoy playing.

  • High activity: Working dogs, sport dogs, or cats that remain active outdoors for extended periods.


3. Body Weight: More Than Just a Number 

An animal’s current weight should always be recorded, but weight alone is not sufficient for proper evaluation. Some animals may be overweight but have low muscle mass, while others may appear thin yet be well-muscled.


4. Body Condition Score (BCS): Assessing Fat Stores 

BCS evaluates body fat using a standardized 5- or 9-point scale. An accurate BCS assessment ensures that the nutritional plan aligns with healthy weight goals. Researchers recommend universal use of the 9-point (1-9) BCS scale for standardized medical record keeping, consistent research data collection, and clear communication between veterinary teams and pet owners (Figure 3).


Figure 3 BCS scoring (BF%: Body Fat Percentage; Overweight %)
Figure 3 BCS scoring (BF%: Body Fat Percentage; Overweight %)

5. Muscle Condition Score (MCS): Detecting Muscle Loss 

The Muscle Condition Score (MCS) is a clinical tool used to assess the extent and severity of muscle loss in an animal. While BCS indicates only fat stores, MCS directly measures muscle condition. Therefore, both assessments must be evaluated together. Muscle loss may not be recognized early, even if the animal appears to be at a normal weight, making MCS critical for detecting hidden muscle degradation.

Muscle loss commonly occurs due to:

  • Aging

  • Chronic diseases

  • Renal, hepatic, or hormonal disorders

  • Inadequate protein intake

  • Pain and limited mobility

  • Prolonged anorexia


MCS is assessed by examining the head region, shoulders, spine, and hindlimb muscle groups. Early detection allows timely nutritional adjustments. As WSAVA emphasizes, the accuracy and completeness of nutritional data decrease by 60% when a standardized nutritional form is not used. Therefore, post-neutering nutritional planning must be based on a thorough and accurate anamnesis. Factors such as activity level, daily caloric intake, BCS, and MCS can only be reliably recorded through a standardized form (Figure 4). For example, proper food selection in neutered cats should not be made through an automatic transition after surgery; instead, it must be tailored to the cat's individual characteristics. Activity level plays a decisive role at this stage. Cats that remain active after neutering- those that continue to move, play, and expend similar levels of energy- should not be switched to lower-calorie diets unnecessarily. These cats may sustain a healthy feeding routine with a standard adult diet. What matters most is that diet selection is made based on scientific data, not assumptions. At this point, the veterinarian's role is crucial. By evaluating the data collected through the form alongside clinical findings, the veterinarian determines whether the cat truly requires a neutered formula. This prevents unnecessary diet changes and helps avoid issues such as weight gain, muscle loss, or nutritional imbalances.


Figure 4 Nutritional assessment form
Figure 4 Nutritional assessment form

References:

  • Freeman, L. M., Becvarova, I., Cave, N. J., MacKay, C., Nguyen, P., Rama, B., Takashima, G., Tiffin, R., Tsai, H., van Beukelen, P., & Yathiraj, S. (2011). WSAVA nutritional assessment guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery, 13(7), 516–525. https://doi.org/10.1016/j.jfms.2011.05.009

  • Cline, M. G., Burns, K. M., Coe, J. B., Downing, R., Durzi, T., Murphy, M., & Parker, V. (2021). 2021 AAHA nutrition and weight management guidelines for dogs and cats. Journal of the American Animal Hospital Association, 57(4), 153–178. https://doi.org/10.5326/JAAHA-MS-7232



İhsan Berat KILIÇLI

Ankara University Faculty of Veterinary Medicine

4th Year Undergraduate Student

 
 
 

Yorumlar

bottom of page